België kan een dwangsom van maximaal 45 miljoen euro krijgen omdat de gevangenissen structureel overvol zijn.
De rechtbank in Gent heeft de Belgische staat zes maanden de tijd gegeven om de situatie aan te pakken. Voor iedere gedetineerde die daarna nog boven de beschikbare capaciteit vastzit, kan een bedrag van 500 euro per dag worden opgelegd.
De omvang van het probleem is groot. Begin dit jaar zaten volgens cijfers van commissies van toezicht 13.774 mensen in Belgische gevangenissen, terwijl er plaats is voor 11.064 gedetineerden. Dat betekent een tekort van 2.710 plaatsen. Bijna 800 gevangenen zouden noodgedwongen op een matras op de grond slapen.
De uitspraak volgde op een rechtszaak die was aangespannen door de Orde van Vlaamse Balies (OVB), de beroepsorganisatie van Nederlandstalige advocaten. De organisatie stelde dat de omstandigheden in onder meer de gevangenis van Gent zo slecht zijn dat fundamentele rechten van gedetineerden en geïnterneerden worden aangetast.
Het probleem beperkt zich niet tot een tekort aan bedden. Er zijn ook zorgen over de beschikbare leefruimte, sanitaire voorzieningen, hygiëne en de staat van de gevangenisinfrastructuur. Daarnaast zouden gedetineerden te maken hebben met een beperkt detentieregime en onvoldoende toegang tot medische en psychische zorg.
Met de uitspraak komt er een financiële prikkel bovenop de juridische druk die al langer op België ligt. Als de staat binnen zes maanden onvoldoende maatregelen neemt, kan de dwangsom oplopen tot tientallen miljoenen euro’s. Het maximale bedrag van 45 miljoen euro maakt duidelijk hoe zwaar de rechter de structurele problemen laat meewegen.
België is al jaren onderwerp van kritiek vanwege de omstandigheden in zijn gevangenissen. Ook de Raad van Europa heeft het land eerder dringend opgeroepen de overbevolking en slechte omstandigheden aan te pakken. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens stelde in 2016 bovendien dat België structureel tekortschiet in de manier waarop sommige gedetineerden worden opgesloten en verzorgd. Die uitspraak is sindsdien meerdere keren aangehaald in procedures tegen de Belgische staat.
Ook Nederland ontkomt niet aan problemen binnen het gevangeniswezen. Nederlandse justitiële inrichtingen hebben eveneens te maken met personeelstekorten en druk op de beschikbare capaciteit. De Dienst Justitiële Inrichtingen heeft eerder aangegeven dat naast nieuwe maatregelen ook honderden miljoenen euro’s per jaar nodig zijn om ervoor te zorgen dat alle opgelegde gevangenisstraffen daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.
De Belgische zaak is daarmee meer dan een discussie over het aantal beschikbare cellen. De rechter heeft de staat nu een duidelijke termijn gegeven én daar een potentiële rekening van 45 miljoen euro aan gekoppeld.
Volg CrimeNieuws op:
